Aktualności

Przedsiębiorcy pobierający zasiłek macierzyński nie podlegają dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej

Przedsiębiorcy pobierający zasiłek macierzyński nie podlegają dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej

Kwestia, którą rozstrzygnął analizowanej uchwale siedmiu sędziów Sąd Najwyższy, stanowiła zagadnienie prawne przedstawione we wniosku Pierwszego Prezesa SN o dokonanie tzw. abstrakcyjnej wykładni przepisów prawa ubezpieczeń społecznych określających zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym. Konieczność dokonania takiej wykładni prawa, wynikała ze znacznych rozbieżności interpretacyjnych występujących w orzeczeniach Sądu Najwyższego, związanych z kwestią, czy dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, jakim została objęta - na swój wniosek złożony przed rozpoczęciem korzystania z prawa do zasiłku macierzyńskiego - osoba prowadząca pozarolniczą działalność, ustaje w związku z rozpoczęciem pobierania przez tę osobę zasiłku macierzyńskiego, czy też trwa ono w sposób nieprzerwany przez cały okres pobierania tego świadczenia, po czym jest kontynuowane, chyba, że w międzyczasie wystąpi którakolwiek z okoliczności wymienionych w art. 14 ust. 2 u.s.u.s. (przepis ten określa 3 grupy przypadków, w których ustaje dobrowolne ubezpieczenie chorobowe). W zakresie tego samego stanu prawnego, ze względu na nieprecyzyjne sformułowania, które zostały użyte w treści przepisów, zarysowały się trzy różne linie orzecznicze:

  1. Według pierwszego stanowiska, ubezpieczenie chorobowe osoby prowadzącej pozarolniczą działalność ustaje z chwilą nabycia przez nią prawa do zasiłku macierzyńskiego, skutkiem czego osoba prowadząca pozarolniczą działalność jest wyłączona z tego ubezpieczenia co najmniej przez okres równy okresowi pobierania zasiłku macierzyńskiego. W następstwie takiego stanu rzeczy osoba prowadząca pozarolniczą działalność, która po zakończeniu pobierania zasiłku macierzyńskiego zamierza korzystać z ochrony, jaką zapewnia osobom zainteresowanym ubezpieczenie chorobowe, powinna złożyć nowy wniosek o objęcie jej (ponownie) ubezpieczeniem chorobowym. Co istotne, ze względu na uwarunkowania wynikające z art. 14 ust. 1 i 1a u.s.u.s. złożenie przedmiotowego wniosku staje się skuteczne nie wcześniej, niż pierwszego dnia po upływie okresu pobierania zasiłku macierzyńskiego. W konsekwencji "przymusowa przerwa" w ubezpieczeniu chorobowym osoby prowadzącej pozarolniczą działalność, spowodowana korzystaniem przez nią z prawa do zasiłku macierzyńskiego, prowadzi do sytuacji, w której nie jest zachowana ciągłość ubezpieczenia chorobowego, co może mieć istotne znaczenie przy ubieganiu się osoby prowadzącej pozarolniczą działalność w przyszłości o dalsze świadczenia finansowane z ubezpieczenia chorobowego (np. o zasiłek chorobowy), jak również może wpływać na sposób ustalania wysokości świadczeń zasiłkowych.
  2. Zgodnie z drugim wariantem orzeczniczym, ubezpieczenie chorobowe osoby prowadzącej pozarolniczą działalność wcale się nie kończy z chwilą rozpoczęcia pobierania zasiłku macierzyńskiego, ale ustaje dopiero w momencie zaprzestania korzystania z tego świadczenia. Jest tak dlatego, że w okresie pobierania zasiłku macierzyńskiego dobrowolne ubezpieczenie chorobowe uzyskuje, w rozumieniu art. 13 pkt 13 u.s.u.s., status prawny obowiązkowego ubezpieczenia chorobowego na okres pobierania zasiłku macierzyńskiego, który ustawodawca kwalifikuje – na zasadzie fikcji prawnej – jako okres opłacania składek na ubezpieczenie chorobowe (art. 14 ust. 3 u.s.u.s.). po upływie okresu pobierania zasiłku macierzyńskiego „przejściowe” podleganie ubezpieczeniom społecznym z tytułu pobierania zasiłku macierzyńskiego kończy się, co wymaga złożenia przez osobę zainteresowaną wniosku o ponowne objęcie jej adekwatnym tytułem podlegania dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu.
  3. Wreszcie wedle trzeciego poglądu, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe osoby prowadzącej pozarolniczą działalność, zainicjowane wnioskiem złożonym przed rozpoczęciem pobierania zasiłku macierzyńskiego, nie ustaje ani z chwilą rozpoczęcia pobierania zasiłku macierzyńskiego, ani z chwilą zakończenia korzystania z tego świadczenia i trwa w sposób nieprzerwany.

W uchwale siedmiu sędziów z dnia 11 lipca 2019 r. Sąd Najwyższy opowiedział się za pierwszym z opisanych stanowisko orzeczniczych. W ocenie SN, przepisy prawa ubezpieczeń należy interpretować w sposób ścisły. Sąd zauważył i zasygnalizował wadliwość konstrukcji przepisów w omawianym zakresie, co jednakże nie pozwala, w ocenie SN,  na przyjęcie interpretacji zgodnie z którą, ubezpieczenie chorobowe osoby prowadzącej pozarolniczą działalność gospodarczą trwa nadal w okresie pobierania przez tą osobę zasiłku macierzyńskiego. Sąd Najwyższy wskazał wprost na mankamenty redakcyjne ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych spowodowane jej licznymi nowelizacjami, ale podkreślił jednocześnie, że sądy nie mogą zastępować ustawodawcy w wykonywaniu działalności prawotwórczej i przez określone interpretacje przepisów ,,poprawiać” wadliwej legislacji.

Co to oznacza w praktyce? Osoby prowadzące działalność gospodarczą po zakończeniu pobierania zasiłku macierzyńskiego, powinny złożyć odpowiednie deklaracje w sprawie wznowienia ubezpieczenia i opłacić składkę. Jednakże, jak podkreślił sędzia Józef Iwulski, Prezes SN – Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, ZUS ma obowiązek pouczyć osoby prowadzące działalność o tej konieczności, po to, aby nie wpadły w „próżnię prawną”, gdy już nie są ubezpieczone z tytułu zasiłku, ale utraciły też tytuł ubezpieczenia od działalności pozarolniczej.



Alicja Myśluk-Landowska

Prawnik

Alicja Myśluk-Landowska

Radca prawny, Counsel

Alicja Myśluk-Landowska

Kontakt:

ul. Rondo ONZ 1
00-124 Warszawa